Η επίσκεψη της Μαντόνα, στα Μετέωρα
Από τον ΙΑΣΟΝΑ ΤΣΟΛΗ*
«Είχε πολλά ερωτήματα, είχε μεταφυσικές αναζητήσεις. Ρώτησε πάρα πολλά. Θεωρώ ότι κάτι μέσα της την άγγιξε. Προφανώς ο τόπος που ήρθε!». Με αυτά τα λόγια περιγράφει την επίσκεψη της Μαντόνα στην Ιερά Μονή Βαρλαάμ στα Μετέωρα, ο καθηγούμενος του μοναστηριού, αρχιμανδρίτης π. Βενέδικτος Ζαχαράκης, μιλώντας, για πρώτη φορά, αποκλειστικά στην «Ορθόδοξη Αλήθεια».
«Κυρίως ήθελε να δει και μια άλλη όψη της πίστεως. Με ρώτησε για την προσευχή, με ρώτησε για το κομποσκοίνι μου. Της είπα ότι η πιο σύντομη και πιο σπουδαία προσευχή είναι το «Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησόν με», που αναγνωρίζει κανείς την παντοδυναμία του Ιησού. Έμεινε πάρα πολύ ευχαριστημένη. Όμως αυτό που είπε στο τέλος ήταν το παράπονο της. Είπε, ότι δεν το οργάνωσαν καλά και ότι θα ήθελε να έχει περισσότερο χρόνο. «Ηθελα να μείνω παραπάνω, χρειαζόμουν παραπάνω χρόνο εδώ» είπε στους συνεργάτες της», αναφέρει ο π. Βενέδικτος.
Την Παρασκευή 14 Αυγούστου, τα βλέμματα όλου του κόσμου στράφηκαν από τα φώτα της παγκόσμιας μουσικής σκηνής στους απόκρημνους βράχους των Μετεώρων. Η Μαντόνα, λίγες ημέρες πριν από τα 68α γενέθλιά της, άφησε πίσω της την κοσμοπολίτικη Κέρκυρα και βρέθηκε στη Μονή Βαρλαάμ, αναζητώντας, μια διαφορετική και περισσότερο πνευματική εμπειρία.
Παρά την άκρα μυστικότητα που ζήτησε η ίδια να τηρηθεί, η παρουσία της Μαντόνα στα Μετέωρα δεν κατάφερε να περάσει απαρατήρητη. «Εγώ πληροφορήθηκα προ 15 ημερών (σ.σ. της επίσκεψης της Μαντόνα) ότι ήταν η πρόθεσή της να επισκεφθεί τη Μονή μας, μακριά από τη δημοσιότητα. Δεν ήθελε ούτε να φανεί, ούτε να μαθευτεί. Την Παρασκευή, που ήταν παραμονή της Παναγίας, κανονικά ήταν κλειστό το μοναστήρι μας. Εμείς όμως εκείνη την ημέρα ανοίξαμε κανονικά, και λόγω της ημέρας και γιατί δεν θα θέλαμε να φανεί, ότι συμπεριφερόμαστε με ιδιαιτερότητα μόνο στο συγκεκριμένο πρόσωπο», εξηγεί ο π. Βενέδικτος.
Ο ηγούμενος της Ιεράς Μονής Βαρλαάμ μιλά για πρώτη φορά, αποκλειστικά στην «Ορθόδοξη Αλήθεια», για τη συνάντησή του με τη διάσημη καλλιτέχνιδα. «Εκείνη ήρθε, αφού έκλεισε το μοναστήρι, με πολύ απλό τρόπο. Μου είχαν πει ότι είχε ερωτήματα για την πίστη μας. Ότι θέλει να ζήσει κάποιες στιγμές πνευματικής αναζήτησης. Και η αλήθεια είναι ότι είχε πάρα πολλές απορίες. Μέσα στο Καθολικό, καθώς ξεναγούνταν, ρωτούσε για τις τοιχογραφίες. Στο αρχονταρίκι μας, εκεί που δίνουμε το συνηθισμένο μας κέρασμα, εκεί καθίσαμε και μιλήσαμε προσωπικά», αναφέρει.
ΜΕ ΑΠΛΟΤΗΤΑ
Ο π. Βενέδικτος αφού την υποδέχτηκε και την ξενάγησε στους χώρους της Ιεράς Μονής, στη συνέχεια συνομίλησε για αρκετή ώρα μαζί της. Όπως αναφέρει: «Εγώ όπως δέχομαι και τον πιο απλό άνθρωπο, με τον ίδιο τρόπο δέχτηκα και εκείνη. Δεν υπήρξε καμία ιδιαιτερότητα. Άλλωστε η γυναίκα αυτή, ήρθε με τόση απλότητα. Καμία σχέση με αυτό που βλέπουμε στα μέσα ενημέρωσης. Ήταν ένας άνθρωπος όπως όλοι. Ζήτησε ένας άνθρωπος πνευματική καθοδήγηση. Και εγώ έκανα αυτό που έπρεπε να κάνω. Αυτό που κατάλαβα είναι ότι πολλά από αυτά που βλέπουμε να κάνουν αυτοί οι άνθρωποι, δεν είναι πάντοτε δικές τους επιλογές. Πάντα επηρεάζονται από τον περίγυρό τους, από τους ανθρώπους που τους περιβάλλουν, οι οποίοι επηρεάζουν κατά πολύ. Πολλά πράγματα παρασύρονται και τα κάνουν. Βλέπεις ένα πρόσωπο, όμως πίσω του υπάρχουν άλλα δέκα που υποκινούν, καθορίζουν, οργανώνουν και με κάποιον τρόπο επηρεάζουν».
Η σχέση της Μαντόνα με τη θρησκεία είναι μακρά, σύνθετη και συχνά αμφιλεγόμενη. Μεγαλωμένη σε ένα αυστηρό καθολικό περιβάλλον, ανατράφηκε σύμφωνα με τις αρχές της Ρωμαιοκαθολικής πίστης, για να έρθει αργότερα σε έντονη σύγκρουση με την Καθολική Εκκλησία, η οποία κατά καιρούς έχει ασκήσει δριμεία κριτική στις καλλιτεχνικές επιλογές και τις θρησκευτικές αναφορές της. Στην πορεία στράφηκε στη μελέτη της Καμπάλα, του εβραϊκού μυστικισμού, υιοθετώντας μάλιστα κατά περιόδους το εβραϊκό όνομα «Εσθήρ».
Μια διαδρομή γεμάτη αναζητήσεις, αντιθέσεις και διαφορετικές πνευματικές επιρροές. Και κάπου εδώ γεννιέται ένα εύλογο ερώτημα: τι ήταν εκείνο που έφερε αυτή τη γυναίκα, έπειτα από δεκαετίες ζωής κάτω από τα φώτα της δημοσιότητας, μέχρι τα Μετέωρα; «Αυτό που την εντυπωσίασε περισσότερο ήταν όλη η Μονή μας και κυρίως η ουσία της πνευματικής ζωής. Η συζήτηση μας κινούνταν πάντα γύρω από τη σωτηρία της ψυχής μας. Έδειχνε ότι αυτό την ενδιέφερε, σε αυτό ήθελε να εστιάσει», δηλώνει ο πατέρας Βενέδικτος.
Η Μονή Βαρλαάμ, ή Μονή των Αγίων Πάντων, είναι σήμερα ένα από τα έξι ενεργά μοναστήρια των Μετεώρων. Είναι χτισμένη πάνω σε έναν επιβλητικό βράχο, απέναντι από το Μεγάλο Μετέωρο, σε ένα τοπίο όπου η ανθρώπινη παρουσία μοιάζει να ισορροπεί ανάμεσα στη γη και τον ουρανό. Η ονομασία της συνδέεται με τον ασκητή Βαρλαάμ, ο οποίος εγκαταστάθηκε στον βράχο κατά τον 14ο αιώνα. Μετά τον θάνατό του, όμως, ο χώρος παρέμεινε για μεγάλο διάστημα έρημος.
Η ουσιαστική ιστορία της σημερινής μονής αρχίζει στις αρχές του 16ου αιώνα. Τότε, δύο Γιαννιώτες ιερομόναχοι, ο Νεκτάριος και ο Θεοφάνης Αψαράδες, γόνοι επιφανούς βυζαντινής οικογένειας, εγκαταστάθηκαν στον βράχο και δημιούργησαν εκεί ένα οργανωμένο κοινόβιο. Οι δύο κτήτορες ανακαίνισαν τα παλαιότερα κτίσματα και έθεσαν τις βάσεις για τη μεγάλη ακμή της μονής. Το 1541 ολοκληρώθηκε το σημερινό καθολικό, αφιερωμένο στους Αγίους Πάντες, ένα χαρακτηριστικό δείγμα της αθωνίτικης αρχιτεκτονικής παράδοσης.
ΘΗΣΑΥΡΟΣ ΤΕΧΝΗΣ
Στο εσωτερικό του καθολικού ο επισκέπτης συναντά έναν πραγματικό θησαυρό της μεταβυζαντινής τέχνης. Οι τοιχογραφίες, η αρχιτεκτονική, οι φορητές εικόνες, τα χειρόγραφα και τα κειμήλια συνθέτουν ένα μοναδικό σύνολο, που αποτυπώνει τη μεγάλη πνευματική και καλλιτεχνική ακμή των Μετεώρων. Η Μονή Βαρλαάμ υπήρξε, μάλιστα, σημαντικό κέντρο γραμμάτων. Στα τέλη του 16ου και στις αρχές του 17ου αιώνα λειτουργούσε εκεί ένα από τα πλέον οργανωμένα εργαστήρια αντιγραφής χειρογράφων μεταξύ των μοναστηριών των Μετεώρων.
Ακόμη και η ίδια η πρόσβαση στην ιερά μονή αποτελεί κομμάτι της ιστορίας της. Για αιώνες, η ανάβαση στον βράχο γινόταν με ξύλινες σκάλες, ανεμόσκαλες και δίχτυα. Η εικόνα των μοναχών και των προσκυνητών που αιωρούνταν πάνω από το κενό, με κίνδυνο ακόμη και της ζωής τους, αποτελεί πλέον μέρος του θρύλου των Μετεώρων. Το 1923 λαξεύτηκε στον βράχο η σημερινή κλίμακα των 195 σκαλοπατιών, κάνοντας την πρόσβαση ασφαλέστερη και ευκολότερη.
ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ
«Πέρασε πολλές διακυμάνσεις η Μονή. Γνώρισε την άνθισή της, γνώρισε και την παρακμή της. Η αναγέννησή της, η απαρχή της νεότερης ιστορίας της, συντελέστηκε το 1961, χάρη στη φροντίδα ενός δραστήριου και πνευματικού ανθρώπου, του μακαριστού Μητροπολίτου Τρίκκης και Σταγών Διονυσίου, ο οποίος μερίμνησε και πήρε τα μοναστήρια από τον ΕΟΤ. Εκείνη την περίοδο ήδη το Μεγάλο Μετέωρο λειτουργούσε ως ξενοδοχείο και ήταν έτοιμο να λειτουργήσει έτσι και το δικό μας μοναστήρι», εξηγεί ο πατέρας Βενέδικτος.
Τρεις νεαροί μοναχοί, που έμελλε να γράψουν τη δική τους σημαντική πορεία ως Αρχιεράρχες της Ελλαδικής Εκκλησίας, ήταν εκείνοι που έθεσαν σε νέες βάσεις τη θέση των Μετεώρων ως κέντρο μοναχισμού.
«Τότε λοιπόν προσκαλεί τον Κωνσταντίνο Καρούσο, τον μετέπειτα Μητροπολίτη Πειραιώς Καλλίνικο, που τότε ήταν ένας νέος ιερομόναχος από την Αδελφότητα «Χρυσοπηγή». Μαζί με τα τρία πνευματικά του παιδιά, τον Χρήστο Παρασκευαΐδη, τον μετέπειτα Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο, τον Αθανάσιο Λενή, τον μετέπειτα Μητροπολίτη Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Αμβρόσιο και τον Γεώργιο Φατούρο, τον μετέπειτα Μητροπολίτη Κίτρους Κατερίνης Αγαθόνικο και μαζί τους είχε έρθει και ο γέροντας μας ο πατήρ Ισίδωρος. Αυτή ήταν η πρώτη αδελφότητα, οι οποίοι άφησαν και σημαντικό κτητορικό έργο. Γιατί η πρόθεσή τους ήταν να μείνουν στο μοναστήρι, να αγωνιστούν και να προσφέρουν. Αυτοί φέρανε έναν νέο «αέρα» στον Μετεωρίτικο μοναχισμό. Γιατί ήταν νέοι άνθρωποι με προσόντα και πνευματικά χαρίσματα. Άρχισε να έρχεται κόσμος και έτσι αυτός ο τόπος σιγά – σιγά μεταμορφώθηκε. Αυτοί αποτέλεσαν την πρώτη μαγιά για να συνεχίσει η μετέπειτα πορεία των Μετεώρων», αναφέρει ο π. Βενέδικτος.
ΑΠΟ ΤΟ «ΑΠΕΤΑΞΑΜΗΝ» ΤΟΝ «ΠΡΑΚΤΟΡΑ 007» ΡΟΤΖΕΡ ΜΟΥΡ, ΣΤΟ «ΣΥΝΕΤΑΞΑΜΗΝ» ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΤΑΡ
Η επίσκεψη της Μαντόνα δεν ήταν η πρώτη φορά που τα διεθνή μέσα ενημέρωσης, έστρεψαν το ενδιαφέρον τους στη Μονή Βαρλαάμ. Ήταν Οκτώβριος του 1980, όταν ο «πράκτορας 007», που υποδυόταν ο Ρότζερ Μουρ, τάραξε τη γαλήνη του βράχου των Μετεώρων. Η παραγωγή της ταινίας «Για τα μάτια σου μόνο» είχε αποφασίσει να χρησιμοποιήσει το μοναστήρι του Βαρλαάμ και να το μετατρέψει σε καταφύγιο του «κακού» Κριστάτου. Όμως οι μοναχοί εναντιώθηκαν, επικαλούμενοι τη βία που προβάλλεται στις ταινίες του Τζέιμς Μποντ και έτσι έκαναν ό,τι περνούσε από το χέρι τους για να εμποδίσουν την ολοκλήρωση της ταινίας. Αν και οι απειλές και ο ξεσηκωμός των μοναχών ακολούθησαν ακόμη και τη δικαστική οδό, με τον τότε Μητροπολίτη Σεβαστιανό να ζητά, μέσω μηνυτήριας αναφοράς, τη διακοπή των γυρισμάτων, η ταινία κατάφερε να ολοκληρωθεί.
Τον ίδιο τόπο, επέλεξε να επισκεφθεί, πριν από λίγες ημέρες, και η Μαντόνα. Η Αμερικανίδα σταρ έφτασε στα Μετέωρα από την Κέρκυρα μαζί με τον γιο της και ομάδα περίπου δώδεκα ανθρώπων, που τους συνόδευαν. Δύο ελικόπτερα χρησιμοποιήθηκαν για τη μετακίνησή τους, ενώ η επίσκεψη στη Μονή Βαρλαάμ πραγματοποιήθηκε εκτός του συνηθισμένου ωραρίου για το κοινό, μετά από αίτημα της συνοδείας της. Η Μαντόνα συνοδευόταν από ξεναγούς και παρέμεινε στον χώρο περίπου τρεις ώρες. Η εικόνα είναι, από μόνη της, συμβολική. Μια γυναίκα που έχει περάσει σχεδόν τέσσερις δεκαετίες κάτω από τα φώτα της δημοσιότητας, μέσα σε συναυλίες, σκηνικά και αδιάκοπη δημόσια έκθεση, βρέθηκε σε έναν τόπο όπου η αξία βρίσκεται ακριβώς στην αντίθετη κατεύθυνση: στη σιωπή, στην προσευχή και στην απομόνωση.
Ισως γι’ αυτό η Μονή Βαρλαάμ εξακολουθεί να γοητεύει. Δεν είναι απλώς ένας εντυπωσιακός προορισμός. Είναι ένας τόπος στον οποίο η ιστορία και η πίστη συνυπάρχουν εδώ και αιώνες. Και η πρόσφατη επίσκεψη της Μαντόνα, πέρα από τη δημοσιότητα που της προσέδωσε, υπενθύμισε κάτι βαθύτερο: ότι ακόμη και στην εποχή των παγκόσμιων σταρ, υπάρχουν τόποι όπου ο άνθρωπος ανεβαίνει ψηλά όχι για να τον δουν, αλλά για να βρει λίγη ησυχία.
*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”
