Άγιος Φανούριος: Ο προστάτης που φανερώνει τα χαμένα
Ο Άγιος Φανούριος είναι από τους πιο αγαπημένους Αγίους της Ορθοδοξίας, συνδεδεμένος με Θαύματα που αφορούν την εύρεση χαμένων αντικειμένων, ζώων αλλά και τη φανέρωση της καλής τύχης. Στην ελληνική λαϊκή παράδοση τον αποκαλούν “Άγιο που φανερώνει”, γιατί πιστεύεται ότι φωτίζει τον δρόμο του ανθρώπου και αποκαλύπτει ό,τι έχει χαθεί. Δεν είναι τυχαίο ότι στις εικόνες του παριστάνεται κρατώντας στο χέρι ένα αναμμένο κερί, σύμβολο φανέρωσης, φωτός και ελπίδας.
Η τιμή του Αγίου συνδέεται με ιδιαίτερα έθιμα, όπως η φανουρόπιτα, την οποία φτιάχνουν κυρίως οι γυναίκες και οι ανύπαντρες κοπέλες για να βρουν χαμένα αντικείμενα ή να τους φανερωθεί ο μελλοντικός τους σύζυγος. Από την Κρήτη και την Κύπρο έως τη Σκιάθο και τη Φλώρινα, οι παραδόσεις γύρω από τον Άγιο Φανούριο ζωντανεύουν την πίστη του λαού μας και αναδεικνύουν τη βαθιά σχέση της Ορθοδοξίας με την καθημερινή ζωή.
Είναι ο Άγιος που φανερώνει τα χαμένα ζώα ή πράγματα και την τύχη.
Γι’αυτό στις εικόνες παριστάνεται να κρατά στο χέρι αναμμένο κερί και στην πίστη του λαού έχει θέση μάντη.
Εννοείται ότι το αίτημα συνοδεύεται και με ορισμένα τάματα. Π.χ. οι γυναίκες της Παρνασσίδας, όταν έχουν πράγμα χαμένο τάζουν: Άγιε μου Φανούριε, φανέρωσέ μου το… και θα σου κάνω μια κουλούρα για την ψυχή της μάνα σου! (Η μάνα του Αγίου έχει πολλές αμαρτίες).
Ύστερα ονειρεύονται αυτό που έχασαν και το βρίσκουν. Τότε κάνουν μια κουλούρα και τη μοιράζουν στα μικρά παιδιά λέγοντας: “Πάρτε να σ’χωρέστε” (δηλαδή τη μάνα του Αγίου). (Αράχωβα).
Πίτα κάνουν και οι ανύπαντρες για να τους βρει γαμπρό. (Κρήτη)” (Γ.Α.Μέγας, “Ελληνικές γιορτές και έθιμα της λαϊκής λατρείας”).
Για τον Άγιο Φανούριο ο λαός μας λέει πολλά. “Είναι ο Άγιος”, λένε οι ξώμαχοί μας, “που φανερώνει τα κλεμμένα ζα και τα χαμένα πράγματα”. Καμιά φορά πιστεύουν πως φέρνει και την καλή τύχη στον άνθρωπο.
Του φανερώνει το δρόμο τον καλό. “Του φέγγει”, λέει ο λαός για κάποιον που τον πάει καλά η τύχη του. “Του φέγγει ο Άγιος Φανούριος”.
Γι’αυτό στις εικόνες παριστάνεται να κρατάει στο χέρι κερί αναμμένο και να φωτίζει. ” (Βασίλη Λαμνάτου, “Οι μήνες στην αγροτική και ποιμενική ζωή του λαού μας”)
“Στην Κύπρο, στην Κρήτη και σε άλλες περιοχές, ο Άγιος μπορεί να φανερώσει στην κάθε ανύπαντρη κοπέλα το μέλλοντα σύζυγό της! “Οι ανύπαντρες κοπέλες που θέλουν να παντρευτούν ετοιμάζουν φανουρόπιτα για να φανερωθεί ο υποψήφιος γαμπρός”.
Στη Σκιάθο “πίτα στον Άγιο τάζουν και οι γυναίκες που τον παρακάλεσαν να τους φανερώσει το γαμπρό που θα κάμουν στην κόρη τους”.
Στη Φλώρινα, η φανουρόπιτα (που την πάνε οι ελεύθερες κοπέλες στην εκκλησιά) χρησιμοποιείται ως ονειρομαντικό μέσον με ένα κομμάτι που βάζουν κάτω απ’το προσκέφαλο (ο Άγιος θα φανερώσει το μέλλοντα σύζυγο).
