Η ευλογία της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, η θέση του βασιλικού στο σπίτι και η παλιά παράδοση με το προζύμι
Του Κυριάκου Διαμαντόπουλου – ΙΕΡΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ
Σήμερα, 14 Σεπτεμβρίου, κατά την εορτή της Υψώσεως του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού, οι πιστοί που συμμετείχαν στη Θεία Λειτουργία και στην ακολουθία της Υψώσεως έλαβαν από την Εκκλησία κλαδάκια βασιλικού ως ευλογία.
Ο βασιλικός έχει ιδιαίτερη θέση στην παράδοση της μεγάλης αυτής εορτής και η παρουσία του στους ναούς δεν είναι τυχαία. Συνδέεται με την παράδοση για την εύρεση του Τιμίου Σταυρού από την Αγία Ελένη στα Ιεροσόλυμα και γι’ αυτό κάθε χρόνο, κατά την 14η Σεπτεμβρίου, ο Τίμιος Σταυρός στολίζεται με βασιλικό και οι πιστοί λαμβάνουν στη συνέχεια κλαδάκια για να τα μεταφέρουν στα σπίτια τους.
Πως φυλάμε τον βασιλικό στο σπίτι;
Μία από τις πιο συνηθισμένες πρακτικές είναι να τοποθετούμε τον βασιλικό στο εικονοστάσι του σπιτιού, μαζί με τις ιερές εικόνες και τον Σταυρό. Με αυτόν τον τρόπο ο πιστός διατηρεί ως ανάμνηση την ευλογία της μεγάλης εορτής και έχει μπροστά του ένα μικρό σημάδι που του θυμίζει τον Τίμιο Σταυρό.
Όσο ο βασιλικός παραμένει φρέσκος, μπορεί να τοποθετηθεί σε ένα μικρό ποτήρι ή βάζο με νερό. Επίσης, πολλοί πιστοί έχουν την συνήθεια να φυτεύουν το κλαδάκι σε γλάστρα ή στον κήπο, ώστε να συνεχίσει να μεγαλώνει.
Όταν ο βασιλικός ξεραθεί, δεν υπάρχει λόγος να πεταχτεί στα σκουπίδια σαν ένα κοινό αντικείμενο. Από ευλάβεια, μπορεί να καεί σε καθαρό και ασφαλές σημείο ή να επιστραφεί στη γη, για παράδειγμα σε έναν κήπο ή σε μια γλάστρα, ή να χρησιμοποιηθεί σαν θυμίαμα.
Η παράδοση του προζυμιού με τον βασιλικό
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και μια παλαιότερη παράδοση που διατηρείται σε ορισμένες περιοχές και οικογένειες της Ελλάδας: το προζύμι που παρασκευάζεται με τον βασιλικό της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού.
Σύμφωνα με την παράδοση, οι νοικοκυρές έπαιρναν τον βασιλικό που είχαν λάβει από την Εκκλησία και τον χρησιμοποιούσαν για να φτιάξουν ή να «πιάσουν» προζύμι. Ο βασιλικός τοποθετούνταν μαζί με το νερό και το αλεύρι κατά τη διαδικασία παρασκευής του προζυμιού, το οποίο στη συνέχεια χρησιμοποιούνταν για το ζύμωμα του ψωμιού.
Η παράδοση αυτή συνδέεται ιδιαίτερα με την ιδέα της ευλογίας που μεταφέρεται από τον ναό στο σπίτι. Το ψωμί, βασικό στοιχείο της καθημερινής διατροφής της οικογένειας, αποκτούσε έτσι έναν ιδιαίτερο συμβολικό χαρακτήρα, καθώς η διαδικασία ξεκινούσε με τον ευλογημένο βασιλικό της μεγάλης εορτής.
Δεν πρόκειται για υποχρέωση της Εκκλησίας ούτε για κάποιον κανόνα της Ορθόδοξης πίστης. Είναι ένα παλαιό λαϊκό έθιμο και μια παράδοση που πέρασε από γενιά σε γενιά και διατηρείται ακόμη σε ορισμένα μέρη.
Δείτε κι αυτό: Το Θαυματουργό προζύμι με βασιλικό από τον Τίμιο Σταυρό – Συνταγή
Δεν είναι φυλαχτό ούτε έχει μαγικές ιδιότητες
Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι ο βασιλικός που παίρνουμε από την Εκκλησία δεν θεωρείται φυλαχτό και δεν έχει από μόνος του κάποια μαγική ή υπερφυσική δύναμη.
Η σημασία του βρίσκεται στην ευλογία της Εκκλησίας και κυρίως στην πίστη του ανθρώπου. Ο βασιλικός μάς θυμίζει την εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, τη θυσία του Χριστού και την ελπίδα της Αναστάσεως.
Γι’ αυτό και η φύλαξή του στο σπίτι δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένας τρόπος «προστασίας» από κακό, αλλά ως μια πράξη ευλάβειας και ως υπενθύμιση της σχέσης μας με την Εκκλησία και τον Θεό.
Μια μικρή ευλογία που συνεχίζει την παράδοση
Το μικρό κλαδάκι βασιλικού που πήραμε σήμερα από τον ναό μπορεί να έχει μια απλή αλλά ξεχωριστή θέση στο σπίτι μας. Στο εικονοστάσι, σε μια γλάστρα ή ακόμη και μέσα από την παλιά παράδοση του προζυμιού, ο βασιλικός της Υψώσεως γίνεται ένας σύνδεσμος ανάμεσα στη σημερινή εορτή και στις παραδόσεις που κληρονομήσαμε από τις προηγούμενες γενιές.
Το σημαντικότερο, όμως, δεν είναι απλώς να φυλάξουμε τον βασιλικό, αλλά να κρατήσουμε στην καρδιά μας το μήνυμα της ημέρας: τη δύναμη, την ελπίδα και τη σωτηρία που συμβολίζει ο Τίμιος και Ζωοποιός Σταυρός του Χριστού.
