Τι σημαίνει ο όρος «Μακάριος;»
Αλήθεια, έχομε, οι «εγγύς και οι μακράν» των εκκλησιαστικών θεμάτων, ακριβή γνώση της έννοιας η και της ετυμολογίας της λέξης τούτης; Την ακούμε η την χρησιμοποιούμε ως λέξη πολλές φορές. Και στο ερώτημα: τι σημαίνει ο όρος «μακάριος», δίνεται συνήθως, η απάντηση…
Είναι γνωστός ο προσδιορισμός αυτός, ιδιαίτερα σε όσους έχουν οικειότητα με τα αγιογραφικά και τα εκκλησιαστικά πράγματα. Αλλά και στον ευρύτερο κύκλο των χριστιανών ο όρος αυτός δεν είναι άγνωστος.
Αλήθεια, έχομε, οι «εγγύς και οι μακράν» των εκκλησιαστικών θεμάτων, ακριβή γνώση της έννοιας η και της ετυμολογίας της λέξης τούτης;
Την ακούμε η την χρησιμοποιούμε ως λέξη πολλές φορές. Και στο ερώτημα: τι σημαίνει ο όρος «μακάριος», δίνεται συνήθως, η απάντηση ότι με την προσφώνηση αυτή σημαίνονται το «ευτυχισμένος» η το «ευλογημένος», όπως και άλλα πράγματα με παρεμφερές περιεχόμενο.
Ωστόσο, χωρίς να αποκλείονται οι πιό πάνω ερμηνευτικές προσεγγίσεις, θα αποτολμούσαμε να λέγαμε, ότι ο όρος «μακάριος» έχει βαθύτερο και ισχυρότερο νόημα. Κρύβει αλλά και αποκαλύπτει ένα ζείδωρο και ζωηρό μήνυμα, το οποίο έχει σχέση με τον άνθρωπο, ως ψυχοσωματική ολότητα, και που ιδιαίτερα προσδιορίζει την παροντική, όπως και την εσχατολογική του προοπτική.
Ο όρος «μακάριος», με τον οποίο ο Κύριος προτάσσει και στεγάζει την περιώνυμη Επί του Όρους Ομιλία του, επικεντρώνει και συνοψίζει, και αυτό δεν αποτελεί υπερβολή, όλο το νόημα και το πλήρωμα της οικονομίας του Χριστού σε σχέση με το ανθρώπινο πρόσωπο.
Πως νοείται, όμως, και πως δικαιολογείται αυτό;
Άς δούμε την ετυμολογία του όρου και τα συνθετικά στοιχεία, που τον συναποτελούν. Η λεξιλογική προσέγγιση του προσδιορισμού αυτού θα μας βοηθήσει να κατανοήσομε το ανθρωπολογικό αλλά και το σωτηριολογικό μέγεθός του.
Η λέξη, λοιπόν, «μακάριος» είναι σύνθετη. Τα συνθετικά της μέρη είναι το «μά» και το «Κήρ». Ναι, αλλά τι σημαίνουν αυτά και πως λειτουργεί η σύζευξή τους. Το «μά» είναι το αρνητικό μόριο «μή». Και το «Κήρ»; Η λέξη «Κήρ», όπως η αρχαία ελληνική γλώσσα και μυθολογία μας πληροφορούν, δήλωνε το πρόσωπο μιάς θεάς, με κακοσήμαντο και δυσήκουστο έργο: Να παρευρίσκεται αυτή αόρατα στην επιθανάτια κλίνη, για να συνοδεύσει την ψυχή του κατοιχουμένου (νεκρού) στον Άδη. Ήταν, λοιπόν, η Κήρ η θεά, της οποίας η παρουσία και το έργο σημάδευε το θάνατο καί, όπως ήταν επόμενο, την ανείπωτη του θανάτου θλίψη.
Ειλικρινά, υπάρχει πιό επώδυνο και δυσβάστακτο γεγονός από το θάνατο;
Όλοι μας τον απεχθανόμαστε, αλλά και όλοι μας τον γευόμαστε στο πρόσωπο των δικών μας ή, αργά η γρήγορα, θα τον δοκιμάσομε άφευκτα και εμείς ως προσωπική περίπτωση.
Λέγοντας, λοιπόν, οι αρχαίοι: «μή Κήρ», είναι ωσάν να λέμε κι εμείς σήμερα: «μακρυά ο θάνατος», «όχι ο θάνατος»!
Ασφαλώς, ο θάνατος είναι εμβόλιμο και αφύσικο στοιχείο μέσα στη ζωή μας. Και μόνο η λέξη «ζωή» αποκλείει εξ ορισμού της το θάνατο. Πολύ δε περισσότερο, αν ληφθεί υπόψη ότι ο Θεός, ως δημιουργός μας, είναι η αυτοζωή και ο χορηγός της ζωής.
Γι’ αυτό και ο άνθρωπος, επειδή πλάσθηκε από το Θεό με σκοπό να μείνει αθάνατος, απεύχεται το θάνατο και θρηνεί γι᾿ αυτόν. Και τούτη η απορριπτική στάση μας έναντι του θανάτου είναι και παραμένει διαχρονική.
Πέρα, όμως, από τη δική μας αρνητική για το θάνατο στάση και πρόθεση, αυτός αποβαίνει γεγονός μη αναστρέψιμο. Να τον αποφύγομε, επομένως, δεν μπορούμε. Δυστυχώς, «συνεζεύχθημεν τώ θανάτω», κατά τον ιερό Δαμασκηνό.
Πώς, λοιπόν, μπορούμε να τον αντιμετωπίσομε;
Με ένα και μόνο τρόπο. Που είναι και ο μοναδικός. Ποιος είναι αυτός; Να επανασυνδέσομε τον εαυτό μας με Εκείνον, με τον οποίον διακόψαμε κάποτε τις οντολογικές μας σχέσεις, και που είναι ο Κύριος της ζωής και ο νικητής του θανάτου! Αυτόν, που συνέτριψε το κράτος του θανάτου!
Πολλοί ήρθαν ισχυροί και θα αναφανούν στον κόσμο τούτο ακόμη, πολλοί άλλοι δυνατοί. Όμως, ένας, και κανένας άλλος, παρά μόνο ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, υπάρχει κραταιός και μπροστά στο θάνατο.
Αυτός μόνος διακήρυξε: «Εγώ ειμι η ανάστασις και η ζωή» (Ιω. ια΄ 25), και το απέδειξε. Και ένας και μόνο ένας είπε: «Ο πιστεύων εις εμέ, κάν αποθάνη, ζήσεται· και πάς ο ζών και πιστεύων εις εμέ ου μη αποθάνη εις τον αιώνα» (Ιω. ια΄ 21). Και τα λόγια αυτά ο Κύριος τα είπε στη βαρυπενθούσα Μάρθα για το θάνατο του αδελφού της Λαζάρου. Γιά να επισφραγίσει και βεβαιώσει μετά από λίγο τους λόγους του αυτούς με του Λαζάρου την ανάσταση!
«Μακάριος», λοιπόν, είναι αυτός που διασκεδάζει η μάλλον υπερβαίνει και καταργεί το φόβο η το γεγονός του θανάτου.
Το «μή Κήρ», δηλαδή μη μού αναφέρεις και μη με καθιστάς κοινωνό της θεάς Κήρ, δηλονότι της πραγματικότητας του θανάτου, μετακενούνται στον άνθρωπο του Θεού, τον Απόστολο Παύλο, όπως και σε κάθε άνθρωπο του Θεού, ως ο επινίκιος αναστάσιμος διθύραμβος: «Εάν τε ούν ζώμεν εάν τε αποθνήσκωμεν, του Κυρίου εσμέν» (Ρωμ. Ιδ΄ 8).
Καί, ακόμη, λέγει ο Παύλος: «Εμοί γάρ το ζήν Χριστός και το αποθανείν κέρδος» (Φιλ. α΄ 21). Γιά μένα, δηλαδή, τώρα που ζώ στον κόσμο αυτό, ζωή είναι ο Χριστός, αφού ζώ τη ζωή του Χριστού και ο Χριστός ζει μέσα μου. Αλλά και ο θάνατος είναι για μένα κέρδος, διότι με το θάνατό μου θα πραγματοποιηθεί ο πόθος της πλήρους και αιώνιας ένωσής μου με το Χριστό.
Αυτό, λοιπόν, διαδηλώνει στη βιβλική και εκκλησιαστική γλώσσα και πραγματικότητα ο όρος «μακάριος».
«Μακάριος» νοείται αυτός που δεν τον αγγίζει καθόλου ο φόβος του θανάτου και τα παρεπόμενά του. Και αυτός είναι ο εν-Χριστώ, ο ενχριστωμένος άνθρωπος.
Έτσι, όποιος έχει καταστήσει την καρδιά και σύνολη την ύπαρξή του «μονήν» του Χριστού, αυτός ποτέ και σε τίποτε δε φοβάται ούτε και υστερεί. «Μακάριοι», επομένως, είναι αυτοί που στα μάτια του κόσμου μπορεί να θεωρούνται «ως (οι) μηδέν έχοντες, (στήν πραγματικότητα, όμως, είναι οι τά) πάντα κατέχοντες» (Β΄ Κορ. στ΄ 10). Και η μακαριότητα συμβαίνει και λειτουργεί στο πρόσωπό τους ως εμπειρία, αφού οι ίδιοι ζούν το Χριστό και ο Χριστός ενοικεί μέσα τους ως «τό πλήρωμα του τα πάντα εν πάσι πληρουμένου» (Εφ. Α΄ 23).
«Μακάριοι», λοιπόν, είναι οι Χριστοτερπείς άνθρωποι!
Nίκου Νικολαΐδη
Καθηγητή της Θεολογικής
Σχολής του Παν/μίου Αθηνών
Από το περιοδικό «ΑΓΙΑ ΛΥΔΙΑ»
