«Τον Σταυρόν σου προσκυνούμεν Δέσποτα»: Το βαθύ νόημα του ύμνου της Σταυροπροσκυνήσεως
Της Δέσποινας Διαμαντοπούλου – ΙΕΡΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ
Η Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως, η τρίτη Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, αποτελεί μια από τις πιο κατανυκτικές και βαθιά συμβολικές ημέρες της ορθόδοξης παράδοσης. Την ημέρα αυτή η Εκκλησία προβάλλει στο κέντρο της λατρείας τον Τίμιο και Ζωοποιό Σταυρό, για να ενισχύσει πνευματικά τους πιστούς που βρίσκονται ήδη στο μέσο της πορείας της νηστείας προς το Πάσχα.
Κατά τη Θεία Λειτουργία της ημέρας ψάλλεται ένας ιδιαίτερος ύμνος, αντί του Τρισαγίου Ύμνου. Στη θέση του «Άγιος ο Θεός, Άγιος Ισχυρός, Άγιος Αθάνατος», ακούγεται ο ύμνος που είναι αφιερωμένος στον Σταυρό του Χριστού:
«Τον Σταυρόν σου προσκυνούμεν Δέσποτα,
και την Αγίαν σου Ανάστασιν δοξάζομεν».
Ο ύμνος αυτός εκφράζει με απλά αλλά βαθιά λόγια την πίστη της Εκκλησίας. Οι πιστοί προσκυνούν τον Σταυρό του Χριστού, όχι ως σύμβολο πόνου ή ήττας, αλλά ως σημείο σωτηρίας και νίκης. Ο Σταυρός συνδέεται άρρηκτα με την Ανάσταση, καθώς μέσα από τη Σταύρωση του Χριστού έρχεται η λύτρωση και η ζωή για όλο τον κόσμο.
Η αντικατάσταση του Τρισαγίου Ύμνου με τον συγκεκριμένο ύμνο γίνεται μόνο σε ιδιαίτερες εορτές του Τιμίου Σταυρού, όπως στην Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως, στην εορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού και σε άλλες σχετικές λειτουργικές στιγμές. Με αυτόν τον τρόπο η Εκκλησία υπογραμμίζει τη μεγάλη σημασία του Σταυρού στη ζωή του χριστιανού.
Την ημέρα αυτή, στο τέλος του Όρθρου, ο ιερέας ή ο επίσκοπος φέρει τον Σταυρό στο κέντρο του ναού, πάνω σε έναν δίσκο στολισμένο συνήθως με λουλούδια και βασιλικό. (iera-monopatia.gr) Οι πιστοί προσέρχονται με ευλάβεια για να τον προσκυνήσουν, λαμβάνοντας δύναμη και παρηγοριά για τη συνέχεια της πνευματικής τους προσπάθειας.
Η παρουσία του Σταυρού στο μέσο της Σαρακοστής θυμίζει ότι ο δρόμος προς την Ανάσταση περνά μέσα από τον αγώνα, τη θυσία και την πίστη. Όπως ο Χριστός πέρασε από τον Σταυρό για να φτάσει στη δόξα της Αναστάσεως, έτσι και οι πιστοί καλούνται να συνεχίσουν τον πνευματικό τους αγώνα με υπομονή, ελπίδα και εμπιστοσύνη στον Θεό.
Έτσι, η Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως γίνεται μια ημέρα ενίσχυσης και ανανέωσης της πίστης. Ο Σταυρός στέκεται μπροστά στους πιστούς σαν σημείο ελπίδας, υπενθυμίζοντας ότι μετά τον αγώνα και τη δοκιμασία έρχεται πάντοτε η χαρά της Αναστάσεως.
Ψάλλει ο βυζαντινός χορός “Οι Καλοφωνάρηδες”
