Πως τρώμε την παραμονή και πως ανήμερα των Θεοφανείων
Του Κυριάκου Διαμαντόπουλου – ΙΕΡΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ
Η εορτή των Αγίων Θεοφανείων αποτελεί έναν από τους λαμπρότερους σταθμούς του ενιαυτού της Εκκλησίας μας. Είναι η ημέρα που η Αγία Τριάδα φανερώνεται στον κόσμο και ο κτιστός κόσμος των υδάτων καθαγιάζεται από την παρουσία του Σαρκωθέντος Λόγου. Ωστόσο, γύρω από τον εορτασμό της 6ης Ιανουαρίου, συχνά εγείρονται ερωτήματα σχετικά με το τυπικό της νηστείας, ιδιαίτερα όταν η εορτή συμπίπτει με ημέρες όπως η Τρίτη, η Τετάρτη ή η Παρασκευή.
Η Νηστεία της Παραμονής: Προετοιμασία για τον Φωτισμό
Η 5η Ιανουαρίου, η παραμονή των Θεοφανείων, κατέχει μια ιδιαίτερη θέση στο λειτουργικό τυπικό. Πρόκειται για μια ημέρα αυστηρής νηστείας (αλάδωτης), ανεξάρτητα από την ημέρα της εβδομάδας στην οποία πέφτει. Η καθιέρωση αυτής της νηστείας δεν είναι τυχαία, αλλά εδράζεται σε βαθιά θεολογικά και ιστορικά θεμέλια.
Ιστορικά, η παραμονή των Φώτων ήταν η ημέρα κατά την οποία οι κατηχούμενοι της αρχαίας Εκκλησίας προετοιμάζονταν για το Άγιο Βάπτισμα. Η νηστεία ήταν ο τρόπος με τον οποίο η κοινότητα συμμετείχε πνευματικά στην προετοιμασία των νέων μελών της. Παράλληλα, η νηστεία αυτή λειτουργεί ως πνευματικός καθαρμός για τους πιστούς που πρόκειται να προσέλθουν την επόμενη ημέρα στον Μέγα Αγιασμό και, για πολλούς, στο Ποτήριο της Ζωής.
Είναι μια ημέρα «κάθαρσης» των αισθήσεων, ώστε να μπορέσει ο άνθρωπος να δεχθεί το «Φως το Αληθινόν». Ακόμα και αν η 5η Ιανουαρίου συμπέσει με Σάββατο ή Κυριακή, τότε γίνεται κατάλυσις οίνου και ελαίου, αλλά η νηστεία παραμένει ως πνευματική άσκηση.
Ανήμερα των Θεοφανείων: Η Κατάλυσις «εις πάντα»
Όταν ξημερώνει η 6η Ιανουαρίου, η πένθιμη και αυστηρή διάθεση της παραμονής δίνει τη θέση της στην απόλυτη πνευματική αγαλλίαση. Τα Θεοφάνεια είναι Δεσποτική Εορτή, και ως τέτοια, υπερέχει κάθε άλλης τυπικής διάταξης νηστείας.
Σύμφωνα με το Ορθόδοξο Τυπικό, την ημέρα των Θεοφανείων έχουμε κατάλυση εις πάντα. Αυτό σημαίνει ότι ο πιστός μπορεί να καταναλώσει ελεύθερα κρέας, γαλακτοκομικά, ψάρι, λάδι και οίνο. (iera-monopatia.gr) Η πνευματική χαρά της φανέρωσης του Θεού είναι τόσο μεγάλη, που η Εκκλησία αίρει κάθε περιορισμό τροφής, ακόμα και αν η εορτή συμπέσει με την Τετάρτη ή την Παρασκευή (ημέρες που παραδοσιακά τηρείται νηστεία προς τιμήν του Πάθους του Κυρίου).
Η λογική πίσω από αυτή τη διάταξη είναι ότι η παρουσία του Νυμφίου της Εκκλησίας και η φανέρωση της Αγίας Τριάδος στον Ιορδάνη καταργούν τον θρήνο και τη στέρηση. Είναι μια ημέρα πνευματικής παναισίας, όπου το σώμα και η ψυχή μετέχουν στη χαρά της Καινής Κτίσεως.
Ο Μέγας Αγιασμός και η Παρεξήγηση της Νηστείας
Μια συχνή παρεξήγηση που απαντάται ανάμεσα στους πιστούς είναι η πεποίθηση ότι νηστεύουμε την παραμονή «για να πιούμε τον Μεγάλο Αγιασμό». Αν και η νηστεία είναι μια εξαιρετική προετοιμασία, πρέπει να διευκρινιστεί ότι ο Μέγας Αγιασμός δεν είναι υποκατάστατο της Θείας Κοινωνίας, ούτε η νηστεία της παραμονής είναι αποκλειστικό «εισιτήριο» για τη μετάληψή του.
Νηστεύουμε γιατί η παραμονή των Φώτων είναι μια ξεχωριστή ημέρα μετανοίας και προετοιμασίας για τη μεγάλη αποκάλυψη του Θεού. Ο Αγιασμός, ως πηγή αφθαρσίας και ιαμάτων, προσφέρεται στους πιστούς ως ευλογία, και η νηστεία μας βοηθά να προσέλθουμε με τη δέουσα ευλάβεια και συντριβή.
Καθώς πλησιάζουμε στη μεγάλη γιορτή, ας θυμόμαστε ότι η νηστεία δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά το μέσον. Η αυστηρότητα της 5ης Ιανουαρίου μας θυμίζει την ανάγκη για πνευματική εγρήγορση, ενώ η ελευθερία της 6ης Ιανουαρίου μας διδάσκει τη δωρεά της Χάριτος.
Φέτος, καθώς η εορτή των Θεοφανείων πέφτει την Τρίτη 6 Ιανουαρίου, ας τηρήσουμε με συνέπεια τη νηστεία της Δευτέρας, ώστε με καθαρή καρδιά να αναφωνήσουμε: «Επεφάνης σήμερον τη οικουμένη, και το φως σου Κύριε, εσημειώθη εφ’ ημάς».
