Παράδοση και συμβολισμός
Ένα ταπεινό αλλά βαθιά ουσιαστικό πιάτο που γεννήθηκε από την ανάγκη, την αυτάρκεια και τον σεβασμό στη φύση και τον κύκλο της ζωής. Με ρίζες που χάνονται στην αρχαιότητα και με άρωμα Κρήτης, τα φωτοκόλυβα συνδέονται με τα Θεοφάνεια, τα έθιμα της υπαίθρου και τις δοξασίες που ήθελαν εκείνη τη νύχτα τους ουρανούς ανοιχτούς και τον κόσμο ανθρώπων και ζώων να επικοινωνεί. Μέσα από τα όσπρια, το σιτάρι και το μοίρασμα, αυτό το πολύσπορο έδεσμα αφηγείται μια ιστορία πίστης, φροντίδας και αρμονικής συνύπαρξης με τη γη.
Τα παλληκάρια ή φωτοπάπουδα ή φωτοκόλυβα ή ψαροκόλυβα, είναι ένα πιάτο που περιέχει όσα όσπρια έχουμε στο σπίτι, καθώς επίσης και σιτάρι και καλαμπόκι και έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα.
Την παραμονή των Θεοφανείων σε πολλά χωριά της Ανατολικής Κρήτης συνηθίζουν να φτιάχνουν παλληκάρια ή φωτοκόλυβα.
Τα φωτοκόλυβα είναι συνήθως μια σαλάτα ή μια σούπα οσπρίων και σιταριού την οποία έφτιαχναν οι άνθρωποι της υπαίθρου και την κατανάλωναν τη συγκεκριμένη νηστίσιμη ημέρα. Από το ίδιο φαγητό έδιναν και στα ζώα τους. Σύμφωνα με την παράδοση το βράδυ εκείνο είναι ανοικτοί οι ουρανοί και τα ζώα έχουν ανθρώπινη λαλιά.
Έτσι τα καλόπιαναν για να μην κάνουν παράπονα στον Θεό, για να μη καταγγείλουν ότι δεν τα περιποιούνται οι άνθρωποι. Από αυτό το πολύσπορο φαγητό σκορπούσαν και στα χωράφια για να φάνε τα αγριοπούλια και να μη καταφύγουν πεινασμένα στους σπόρους που είχαν σπείρει και δεν είχαν ακόμη φυτρώσει.
Τι θα χρειαστούμε για να φτιάξουμε φωτοκόλυβα:
50 gr σιτάρι
50 gr ρεβύθια
50 gr φασόλια άσπρα
50 gr φασολάκια μαυρομάτικα
50 gr φακές
50 gr φάβα
αλάτι
Για το ντρέσινγκ:
125 ml ελαιόλαδο καλής ποιότητας
50 ml βαλσάμικο ξύδι
60 ml χυμό πορτοκαλιού ή μανταρινιού
30 ml χυμό λεμονιού
30 ml κοινό ξύδι από σταφύλι
30 ml μουστάρδα καλής ποιότητας
ξύσμα ενός πορτοκαλιού ή ενός λεμονιού
αλάτι
πιπέρι
Επιπλέον στο σερβίρισμα:
2-3 πράσινα κρεμμυδάκια κομμένα σε ροδέλες
4-5 κουταλιές ψιλοκομμένο άνηθο (3-4 κλαράκια χωρίς τα κοτσάνια)
5 κουταλιές σπόρια ροδιού
προαιρετικά, λίγη ρόκα
Πως τα φτιάχνουμε:
Από το προηγούμενο βράδυ βάζουμε στο νερό τα άσπρα φασόλια, τα ρεβύθια και το σιτάρι σε χωριστά μπολ. Την επόμενη μέρα βράζουμε το σιτάρι μέχρι να μαλακώσει και να αρχίσει να σκάει. Επίσης βάζουμε τα ρεβύθια (σε κρύο νερό ) και, όταν βράσουν περίπου μισή ώρα, προσθέτουμε τα άσπρα φασόλια.
Μετά από άλλο ένα μισάωρο προσθέτουμε τα υπόλοιπα όσπρια (που βράζουν πιο εύκολα) και αφήνουμε το μείγμα να βράζει μέχρι όλα τα όσπρια να μαλακώσουν αλλά να μη λιώσουν και να χυλώσουν. Σουρώνουμε τα όσπρια και το σιτάρι, τα ανακατεύουμε σε μεγάλη σαλατιέρα και τα αλατίζουμε. Αφήνουμε να κρυώσουν.
Σε σέικερ ή γυάλινο βάζο κτυπάμε τα υλικά του ντρέσινγκ και περιχύνουμε τη σαλάτα. Πασπαλίζουμε με τον άνηθο, τα κρεμμυδάκια ψιλοκομμένα και τα σπόρια ροδιού. Σερβίρουμε. Ακόμη και αν μείνει για λίγες ώρες, είναι πολύ νόστιμη.
